Ko‘pgina xalqaro farmatsevtika kompaniyalari uchun MDH(Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi) mintaqasi uzoq vaqt davomida bir xil bo‘lib tuyulgan. Ammo Qozog‘iston yoki Rossiyadagi shablon va strategiyalarni O‘zbekistonga ko‘chirishga urinish — bu to‘g‘ridan-to‘g‘ri kassa bo‘shlig‘iga olib keladigan yo‘l.
O‘zbekiston — shunchaki navbatdagi MDH mamlakati emas. Bu yerda farmatsevtikadagi o‘yin qoidalarini tubdan o‘zgartiradigan noyob madaniy kod, demografiya va iqlim mavjud.
O‘zbekiston o‘z ssenariysi bo‘yicha rivojlanayotganiga oid 7 ta asosiy insayt:
1. Iqlim ekstremal mavsumiylikni belgilaydi. Shimoliy MDH mamlakatlarida sotuvlar cho‘qqisi kuz-qish mavsumiga to‘g‘ri kelsa, O‘zbekistonda issiq yoz e’tiborni gastroenterologiya, kardiologiya va suvsizlanishga qarshi vositalarga qaratadi. Mahsulot zaxiralarini «chilla» (eng issiq davr)ga moslashtirmaydigan kompaniyalar millionlab zarar ko‘radi.
2. Iste’molchi xulq-atvori: «katta oila» va ishonch omili. Xaridorlarning xatti-harakati an’analarga asoslanadi. Mahalla va qarindoshlar maslahatiga bo‘lgan ishonch hali ham kuchli; oilalarda ko‘pincha bir necha avlod birga yashaydi. Qimmatbaho dori sotib olish qarori ko‘pincha oilaviy maslahat bilan qabul qilinadi. Shuning uchun farma-marketing sovuq B2C-tahlilga emas, balki kattalar va oilaga g‘amxo‘rlikka asoslanishi kerak.
3. Retsept bo‘yicha dori berish madaniyati: o‘z-o‘zini davolashdan raqamlashtirishga o‘tish. Tarixan MDHda o‘z-o‘zini davolash («dorixonachidan so‘rash») kuchli rivojlangan edi. Ammo O‘zbekiston mintaqada bu trendni eng tez buzmoqda. DMed elektron retseptlari va ASL Belgisi tizimi tufayli bozor tozalanmoqda, dorilarni buyurish esa qonuniy raqamli makonga o‘tmoqda.
4. Hududiy tafovutlar: Toshkent — bu hali butun O‘zbekiston emas. Mamlakat haqida faqat poytaxt bo‘yicha xulosa chiqarish — katta xato. Hududiy farqlar juda katta: xususiy dorixonalar ustunligidan tortib xarid qobiliyati va kasalliklar tuzilishigacha. Hududiy strategiya diversifikatsiyasi muhim ahamiyatga ega.
5. Xususiy va davlat sektorlari dinamikasi: yangi kuchlar muvozanati. O‘zbekistonda davlat va xususiy sektor o‘rtasida noyob hamkorlik modeli shakllanmoqda. Davlat platformalarni faol rivojlantirmoqda (GMP/GDP talablari bilan farma.xarid.uz davlat xaridlari uchun), tijorat chakana savdosi esa xususiy, moslashuvchan va yuqori darajada parchalangan bo‘lib qolmoqda.
6. Referent narx belgilash eski iqtisodiyotni o‘zgartirmoqda. Retseptli dorilar narxlari 10 ta referent mamlakatga bog‘langan. 2026 yilda 2 000 ta import dorilarining ulgurji narxlari 40–60% ga pasaydi. Xalqaro o‘yinchilar endi faqat brend hisobiga «tarixiy» marjani saqlab qola olmaydi — portfel samaradorligi bilan raqobatlashish kerak.
7. Import paradoksi: pul va o‘ramlar (hajm). Pul jihatidan import 70–75% ni tashkil etadi, o‘ramlar (hajm) bo‘yicha esa atigi 40% gacha. O‘zbekistonlik iste’molchilar sifatli xorijiy brendlar uchun pul to‘lashga tayyor, ammo mahalliy ishlab chiqaruvchilar arzon segmentda xorijiy kompaniyalarni siqib chiqarmoqda.
Big Pharma uchun bu nimani anglatadi?
O‘zbekiston — sharqona mentalitet va g‘arbcha raqamlashtirish tezligiga ega mustaqil, jadal rivojlanayotgan xab. Bu yerda shablon yondashuvlar endi ishlamaydi.
Dorim kompaniyasida biz xalqaro brendlarga MDH stereotiplariga emas, balki real ma’lumotlarga asoslanib, o‘z portfellarni O‘zbekistonning o‘ziga xosligiga moslashtirishga yordam beramiz.
Muallif:
Nodira Akhrarkhodzhaeva
CEO, Dorim
E-mail: nodira.akhrar@dorim.com
Biz bilan bogʻlaning:
+998 (78) 113-77-55
